اورمو اؤلکه سی

نویسنده : admin پنجشنبه 14 شهریور 1392, 13:53
اختصاصی اورمو اؤلکه سی/ استفاده‌ از گاه‌شماری‌ "دوازده‌‌حیوانی‌"، كه‌ به‌ آن‌ گاه‌شماری‌ "اهل‌ خَتا" و "اویغور" نیز گفته‌ می‌شود، در سرزمینهای‌ اسلامی‌ به‌ صورت‌ فراگیر رواج‌ داشته‌ و در اواسط قرن‌ هفتم‌ هجری‌ قمری‌، پس‌ از حمله مغول‌، به‌ ایران ‌رسیده‌ است‌.


http://urmia1.persiangig.com/image/%D9%85%D8%AA%D9%81%D8%B1%D9%82%D9%87/%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%85.jpg

 كهن ترین‌ اسنادی‌ كه‌ در آنها از اینگونه‌ گاه‌شماری ‌ذكری‌ شده‌، متعلق‌ به‌ تاریخی‌ بین‌ اواسط قرن‌ هفتم‌ ـ اوایل‌ قرن‌هشتم‌ میلادی‌/ اوایل‌ قرن‌ اول‌ تا اوایل‌ قرن‌ دوم‌ هجری‌ قمری ‌است‌. مهمترین‌ این‌ اسناد، بجز برخی‌ از آنها كه‌ در تبت‌ یافت ‌شده‌، سنگ نوشته‌های‌
"اورخون‌"، متعلق‌ به‌ 730 میلادی‌/ 112هجری‌ قمری‌، است‌ كه‌ در حوالی‌ قراقروم‌ در مغولستان‌ كشف ‌شده‌ است‌ (گولدن‌، ص‌197ـ 198؛ برای ‌آگاهی‌ بیشتر درباره‌ سنگ نوشته‌های‌ اورخون‌ نک: واسیلیف‌، ص‌ 358ـ371).

نوشته‌های‌ دانشمندان‌ اسلامی‌ درباره‌ این‌ گاه‌شماری‌ تا پیش‌ از حمله‌ مغول‌، تنها گزارشهای‌ كوتاهی‌ است‌ كه‌ آگاهی‌ چندانی‌ درباره‌ این‌ گاه‌شماری‌ به‌ دست‌ نمی‌دهد؛ از جمله‌، نوشته‌های ‌ابوریحان‌ بیرونی‌ (1923، ص‌ 70ـ71) كه‌ تنها به‌ ذكر نام‌ ماههای‌ سال‌ و نیز نام‌ حیوانات‌ یك‌ دوره‌ دوازده‌ ساله‌ پرداخته‌ است‌. ابوریحان‌ بیرونی‌، به‌ نوشته‌ خودش‌ (همان‌، ص‌ 71)، به‌ زمان‌ و كیفیت‌ ماهها كه‌ به‌ نقل‌ از تركها نام‌ آنها را آورده‌، واقف‌ نشده ‌است‌. ترتیبی‌ كه‌ وی‌ (همانجا) از ماههای‌ تركی‌ (كه‌ بر اساس‌ترتیب‌ شمارشی‌ نامگذاری‌ شده‌اند) به‌ دست‌ داده‌، با ترتیب ‌شمارشی‌ صحیح‌ آنها تفاوت‌ دارد. علت‌ این‌ موضوع‌ احتمالاً ناآشنایی‌ ابوریحان‌ بیرونی‌ با زبان‌ تركی‌ و نیز متداول‌ نبودن‌ این ‌نامها در قلمرو وی‌ بوده‌ كه‌ ابوریحان‌ بیرونی‌ در آنجا زندگی ‌می‌كرده‌ است‌.


پس‌ از ابوریحان‌ بیرونی‌، محمود كاشغری‌ (ج‌ 1، ص‌ 288ـ291) نیز درباره‌ گاه‌شماری‌ دوازده‌‌حیوانی‌ مطالبی‌ ذكر نموده ‌است‌. اگر چه‌ نوشته‌ "كاشغری‌" درباره‌ علت‌ رواج‌ این‌ گاه‌شماری‌، روایت‌ اسطوره‌ای‌ آن‌ است‌، دست‌كم‌ واجد این‌ آگاهی‌ است‌ كه ‌در نیمه‌ دوم‌ قرن‌ پنجم‌ هجری‌، استفاده‌ از این‌ گاه‌شماری ‌در بعضی‌ نواحی‌ آسیای‌ میانه‌ رایج‌ بوده‌ است‌. شرف‌الزمان‌ طاهر مروزی‌ (ص‌ 9) نیز درباره‌ گاه‌شماری‌ دوازده‌‌حیوانی ‌گزارش‌ كوتاهی‌ آورده‌ است‌. پس‌ از حمله‌ مغول‌ به‌ ایران‌، نخستین‌ كتابی‌كه ‌بتفصیل ‌به ‌بررسی ‌این ‌گاه‌شماری ‌پرداخته‌، زیج ‌ایلخانی‌ نوشته‌ خواجه‌ نصیرالدین‌ طوسی‌ (گ‌ 3 رـ11 پ‌) است‌ اما از بین‌ زیجهای‌ دوره‌ اسلامی‌، مفصّلترین‌ و كاملترین ‌بحث‌ دراین‌باره‌ را غیاث‌الدین‌ جمشید كاشانی‌ (گ‌ 8 رـ21 ر) آورده‌ است‌. مغولان‌ گاه‌شماری‌ دوازده‌‌حیوانی‌ را با خود به‌ سرزمینهای‌ مفتوح‌ بردند ولی‌ این‌ گاه‌شماری‌ در سرزمینهای ‌گوناگون‌ شكلهای‌ بومی‌ به‌ خود گرفت‌، كه‌ خود سبب‌ رواج‌ چندگونه‌ گاه‌شماری‌ دوازده‌‌حیوانی‌ در سرزمینهایی‌ است‌ كه‌ مغولان‌ فتح‌ كردند.

به هر حال قصد ما در اینجا معرفی تقویم ترکان است که خود ریشه در فرهنگ شرق آسیا دارد و نمایه های آن هنوز در اذهان ما باقی است.

دانشمندان اسلامی از این تقویم تحت عناوین مختلف مانند تقویم ترکستان،اویغور،ختن و ترک یاد کرده اند.خواجه نصیر الدین طوسی اولین منجم ایرانی بود که تقویم مذکور را تحت عنوان تاریخ ختا ،با تمام جزئیات آن در زیج ایلخانی(اثر ارزشمند خواجه درباره نجوم)شرح داد.قدیمترین منبعی که از وجود این تقویم در میان ساکنان آسیای مرکزی بحث کرده است،آثارالباقیه اثر ابوریحان بیرونی است که از این تقویم به نام تقویم ترک یاد کرده است.

آنچه مسلم است این تقویم از دوران حکومت ایلخانان در ایران رواج یافته است.رصد خانه مراغه با حمایت هلاکو خان مغول و نظارت و سرپرستی خواجه نصیر الدین طوسی در سال 658 هجری قمری تأسیس شد.مقدار زیادی از مطالب زیج ایلخانی در رصد خانه مذکور تألیف شده است که مشتمل بر مطالب مفصلی درباره گاهشماری دوازده حیوانی است.خواجه رشید الدین فضل الله همدانی در کتاب خود به نام جامع التواریخ حوادث تاریخی را هم با مبدأ هجری قمری ثبت کرده و هم با گاهشماری اویغوری.در دوران صفویه هم گاهشماری دوازده حیوانی رواج داشته است.اسکندر بیگ منشی حوادث دوران شاه عباس اول را در به کار بردن این تقویم مشخص کرده است.

ذکر این نکته ضروری است که در بسیاری از کتب تاریخی که بعد از دوره مغول تألیف شده است،سالهای هجری قمری به همان نام حیوانهایی که سالهای دوازده حیوانی همزمان با آنها بوده است،نامگذاری شده اند.از جمله ظفر نامه تألیف شرف الدین علی یزدی،تاریخ گیلان تألیف عبدالفتّاح فومنی،احسن التواریخ تألیف حسن بیگ روملو و تعدادی از مکاتبات و عهدنامه هایی که باقی مانده اند.

با این اوصاف در طول تاریخ تقویم های دیگری نیز در ایران معمول بوده که از جمله آن می توان از تقویم ایغوری یا مغولی نام برد که دارای یک دوره دوازده ساله بشرح زیر می باشد .

سیچقان = موش
 اودا = گاو
 بارس = پلنگ
 توشقان = خرگوش
 لوی =نهنگ
ایلان = مار
 یونت = اسب
 قوی = گوسفند
 پیچی = میمون
 تخاقوی = مرغ
 ایت = سگ
 تنگوز=خوک

سال مذکور در میان ترکان آسیای مرکزی از زمانهای قدیم معمول بوده است ومشخصات هر سال را با طبایع هر یک از حیوانات نامبرده منطبق می کردند .
ابو نصر فراهی در نصاب صبیان اسامی مذکور را در دو بیت به نظم در اورده است.
موش وبقر و پلنگ و خرگوش شمار           زین چهار که بگذری نهنگ اید مار
وانگاه به اسب و گوسفند است حساب         حمدونه ومرغ و سگ و خوک اخر کار
________________________________________

 نحوه نامگذاری سال شمسی بنام حیوانات:

باری طی سالهای نه چندان دور در ایران نیز طبق رسم دیرینه هر سال شمسی به نام یکی از حیوانات مندرج در تقویم اویغوری نامگذاری می شد که البته هنوز هم برخی بنا به باورهای قبلی خود در خصوص نام حیوان مورد نظر برای سال جدید پرس و جو می کنند.
شاید برای بسیاری از شما این سؤال پیش بیاید که اساس نامگذاری سالهای شمسی به نام حیوانات از کدام قاعده و قانون پیروی میکند. پاسخ به این سؤال بسیار ساده است شما می توانید با چند عمل ساده ریاضی ،براحتی بفهمید که مثلا امسال به نام چه حیوانی است  و حتی فراتر از این ،خواهید توانست صدها سال قبل و بعد را بدانید که به نام چه حیوانی نامگذاری شده ، و یا خواهد شد.
راستی به یاد دارید امسال چه سالی بود؟می دانید سال آینده سال چیست؟برای شروع کار ابتدا نام 12 حیوان به ترتیب و با شماره مخصوص در ذیل درج می شود. باید بدانید که اسامی این حیوانات و ترتیب آنها قرار دادی است و نباید در ترتیب آنها تغییری ایجاد کرد.

1- موش

2- گاو

3- پلنگ

4- خرگوش

5- نهنگ

6- مار

7- اسب

8- گوسفند

9- میمون

10- مرغ

11- سگ

0- خوک

 ابتدا عدد6 را از سال شمسی مورد نظر کم می کنیم.

بعنوان مثال اگر مبنا را سال 1392 قرار دهیم به  ترتیب زیر عمل می کنیم.          

1386=1392-6
سپس عدد بدست آمده را بر 12 تقسیم می کنیم.                             

   =12 : 1386

 تقسیم مورد نظر را بصورت دستی و نوشتاری  ،تا جایی ادامه دهید تا به باقیمانده که عددی بین (0 تا11 ) می باشد، برسید. با این حساب در عمل فوق باقیمانده نهایی، عدد (6) خواهد بود. حال اگر به جدول  نگاه کنید عدد 6 مربوط به "مار" بوده، بنابر این سال" 1392
" سال "مار" می باشد.حال که سال 92 را بدست آوردید می توانید بدون محاسبه چند سال قبل و بعد 1392 را ملاحظه کنید بنابراین طبق همین جدول سال 93 ،سال "اسب" خواهد بود و یا سال 91 ،مقارن با سال "نهنگ" بوده است.

شما با این روش می توانید نام تمام سالهای قبل و بعد  را  بدست آورید. منتها باید توجه داشته باشید که برای بدست آوردن سالهای دور، مثلا  1292 (صد سال قبل) و یا 1492 (صد سال بعد) ،حتما باید از فرمول فوق الذکر استفاده کنید.

 نام ماههای شمسی به زبان ترکی:

حسن ختام این بحث به نام ترکی ماههای شمسی اختصاص داده شد که امیدواریم مورد توجه علاقمندان قرار گیرد.
 
1- فروردین                      آغلار - گولر

2- اردیبهشت                  گولن آی

3- خرداد                         قیزاران آی

4- تیر                            قورا پیشیرن

5- مرداد                         قویروق دولان

6- شهریور                      زومار آیی

7- مهر                           خزل آیی

8- آبان                           قیروو آیی

9- آذر                             آذر

10- دی                           چیلله

11- بهمن                       ال دوندوران

12- اسفند                      بایرام آیی


درتدوین این مطلب از منابع : مرکز تقویم ایران
، دیوان لغات ترک ،محمود کشغری ،ج 1 ،ص 289 ،دائره المعارف  م.آذینفر و اطلاعات شخصی نگارنده (اورمو اؤلکه سی) استفاده شده است.

" وبلاگ اورمو اؤلکه سی "





دسته بندی : تورک دیلی ,
برچسب ها : تقویم اویغوری , تقویم دوازده‌‌حیوانی‌ , تقویم ترکان , تقویم مغولی ,



موضوعات
» اخبار اورمیه (903)
» اخبار بحران دریاچه اورمیه (1021)
» پروژه های عمرانی،خدماتی اورمیه (548)
» پروژه های عمرانی،خدماتی استان (172)
» سیاسی (178)
» اقتصادی (529)
» اجتماعی (323)
» ادب،فرهنگ و هنر (133)
» علمی، آموزشی (201)
» پزشکی،سلامت (204)
» میراث فرهنگی و گردشگری (401)
» حوادث و سوانح (227)
» هواشناسی (224)
» محیط زیست (261)
» گزارش تصویری (301)
» والیبال برتر (1077)
» ورزشی (218)
» اخبار ایران و جهان (218)
» وقایع تاریخی ایران و جهان (19)
» وقایع تاریخ آذربایجان (18)
» وقایع تاریخی اورمیه (10)
» تورک دیلی (8)
» نام آوران اورمیه (88)
» نام آوران آذربایجان (127)
» آذربایجان فولکلوری (11)
» آذربایجان دبلری (19)
» مذهبی دبلر (31)
» اورمو عاشیقلاری (19)
» موسیقی آذربایجانی (19)
» تورک شعرلر (7)
» استاد شهریار+شعر و عکس (10)
» داستان ها و افسانه های آذربایجان (8)
» فرودگاه اورمیه (3)
» دانشگاه اورمیه (10)
» امام زاده ها - مساجد تاریخی (24)
» بناهای تاریخی اورمیه (104)
» پارک های اورمیه (17)
» حمام های قدیمی اورمیه (5)
» دره ها-آبشارها -چشمه ها (18)
» قلعه ها -تپه ها-غارها (22)
» کلیساهای اورمیه (17)
» کتیبه های تاریخی اورمیه (7)
» مراکز اقامتی و تفریحی اورمیه (12)
» مقبره های اورمیه (10)
» موزه های اورمیه (12)
» در باره اورمیه (12)
» سوغات،صنایع دستی،غذاها (19)
» جاذبه های گردشگری و طبیعی اورمیه (60)
» گالری عکس بازار اورمیه (8)
» گالری عکس دریاچه اورمیه (33)
» گالری عکس اورمیه (60)
» گالری عکس اورمیه قدیم (11)
» آثار طبیعی آذربایجان غربی (36)
» آثار تاریخی آذربایجان غربی (104)
» گالری عکس سایر مناطق آذربایجان (25)
» تصاویر دیدنی (40)
» کلیپ شعرای آذربایجان (5)
» کلیپ اورمیه (5)
» کلیپ موسیقی آذربایجانی (7)
» کلیپ ورزشی (8)
» کلیپ های متفرقه (10)
» دانلود فایل های صوتی (5)

صفحات

پیوندهای روزانه

نویسندگان

» admin (6558)

آمار بازدید


کل بازدید ها :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل مطالب :
آخرین بروز رسانی :

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو